JIDU rektori Xavfsizlik bo‘yicha Myunxen konferensiyasi doirasida nutq so‘zladi
Joriy yilning 14-fevral kuni Myunxen shahrida (Germaniya) 62-Myunxen xavfsizlik konferensiyasi doirasida Nizomiy Ganjaviy xalqaro markazi (Ozarbayjon) tomonidan tashkil etilgan «Global tartibning bo‘lingan sharoitida ko‘p tomonlamalik» mavzusidagi munozara bo‘lib o‘tdi.
Sessiyalarning asosiy ma’ruzachilari va ishtirokchilari sifatida Saudiya Arabistoni Qirolligi Islom tadqiqotlari markazi direktorlar kengashi raisi Turki Al-Faysal bin Abdulaziz Al-Saud, BMT Bosh kotibi o‘rinbosari Migel Anxel Moratinos, YUNKTAD Bosh kotibi Rebeka Grinspan, Avstriya sobiq federal kansleri Sebastyan Kurs, Yevropa tinchlik instituti prezidenti Xelga Shmid, Yevropa Ittifoqining Markaziy Osiyo bo‘yicha maxsus vakili Eduards Striprays va boshqalar ishtirok etishdi.
O‘zbekiston delegatsiyasi nomidan O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati raisining birinchi o‘rinbosari, Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti rektori Sodiq Safoyev hamda Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar instituti direktori E.Aripov qatnashdi.
Munozara 2026-yilgi Myunxen xavfsizlik hisoboti e’lon qilinishi fonida bo‘lib o‘tdi, unda dunyo «halokat holatida» deb ta’riflangan. Bu borada Sodiq Safoyev Markaziy Osiyo mutlaqo boshqacha tendensiyani namoyish etayotganini ta’kidladi.
«Global tizimda ko‘p tomonlama mexanizmlarning tarqoqligi va falajligi haqida tobora ko‘proq eshitayotgan bo‘lsak, bugun mintaqamizda ishonch, o‘zaro bog‘liqlik va umumiy kelajakka ishonch muhiti mustahkamlanmoqda», — dedi u.
Uning so‘zlariga ko‘ra, bo‘lingan dunyo sharoitida aynan mintaqalar ko‘p tomonlamalikning yangi drayverlariga aylanishi mumkin. «Bog‘liqlik endi shunchaki iqtisodiy toifa emas. Bu xavfsizlik aktivi», — deya ta’kidlagan S. Safoyev transport, energetika va gumanitar aloqalar mojaroli holatlarni kamaytirib, barqaror hamkorlik muhitini shakllantirayotganini qayd etdi.
U mintaqaviy hamkorlikni mustahkamlash Markaziy Osiyo uchun strategik tanlov ekanligini ta’kidladi. Mintaqa rahbarlarining siyosiy irodasi tufayli ishonchsizlik va yashirin raqobat tendensiyasi chegaralarni delimitatsiya qilishdan tortib, suv va energetika sohasidagi hamkorlikka qadar bo‘lgan dolzarb muammolarni birgalikda hal qilishga tayyorlik bilan almashtirildi.
S.Safoyev «yangicha siyosiy tafakkur va raqobatdan sheriklikka o‘tish timsoliga aylangan» Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlarining Maslahat uchrashuvlari rolini alohida ta’kidladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, mintaqa «yangi, tarixiy ahamiyatga ega bosqichga — real birdamlik bosqichiga qadam qo‘ymoqda».
Ozarbayjon Maslahat uchrashuvlariga qo‘shilishi orqali mintaqaviy formatning kengayishiga alohida e’tibor qaratildi. «Bu vaqtinchalik qaror emas, balki paydo bo‘layotgan yangi geosiyosiy voqelikning aksidir», deb ta’kidladi senator. Shuningdek, O‘zbekistonning Qozog‘iston va Ozarbayjon bilan strategik hamkorligi mustahkamlanayotganini qayd etdi.
Senat raisi o‘rinbosari rivojlanishning aniq ko‘rsatkichlarini keltirdi. Xususan, O‘rta yo‘lak texnik loyihadan Osiyo va Yevropani bog‘lovchi strategik muhim yo‘nalishga aylandi. O‘zbekistonning tashqi savdo yuk tashish hajmi so‘nggi besh yil ichida ikki barobar ko‘payib, 2025-yil oxiriga kelib 1,2 million tonnaga yetdi. O‘rta yo‘lak orqali Yevropa Ittifoqi mamlakatlariga jo‘natilayotgan yuklar ulushi 2021-yildagi 12 foizdan 2025-yilda 28 foizgacha oshdi.
S. Safoyev yo‘nalish salohiyatini to‘liq ro‘yobga chiqarish uchun investitsiya ehtiyojlari masalasiga alohida e’tibor qaratdi. Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki baholashiga ko‘ra, Transkaspiy yo‘nalishini modernizatsiya qilish uchun taxminan 18,5 milliard yevro talab etiladi. Bu mablag‘lar temir yo‘l va avtomobil yo‘llarini qayta tiklash, harakatlanuvchi tarkibni kengaytirish, port quvvatlarini oshirish, chegara o‘tish punktlarini zamonaviylashtirish hamda butun Markaziy Osiyo bo‘ylab multimodal logistika markazlarini barpo etish uchun zarur.
JIDU rektori, shuningdek, dengizga chiqish imkoniyati bo‘lmagan mamlakat sifatida O‘zbekiston uchun samarali transport yo‘laklaridan foydalanish transport xarajatlariga, eksportning raqobatbardoshligiga va savdo hamkorlarini diversifikatsiya qilish imkoniyatlariga bevosita ta’sir ko‘rsatishini ta’kidladi. «Bu tanlov emas, balki strategik zarurat,» deya ta’kidladi u.
So‘zining yakunida S.Safoyev Markaziy Osiyo umumiy manfaatlar va qadriyatlarga asoslangan o‘zining mintaqaviy o‘ziga xosligini shakllantirayotganini ta’kidladi.
«Markaziy Osiyo bo‘linish emas, balki muloqot maydoni — ko‘prik bo‘lishi mumkin va bo‘lishi kerak», — deya xulosa qildi senator va mintaqa aynan aloqa va hamkorlik orqali yanada barqaror xalqaro tartibni mustahkamlashga hissa qo‘shishini ta’kidladi.
